Een Sinterklaasgedicht schrijven in zes stappen
Een leeg blad is het moeilijkste deel van elk Sinterklaasgedicht. Het goede nieuws is dat je het gedicht niet hoeft te verzinnen. Je hoeft het alleen maar op te bouwen, stap voor stap, met materiaal dat je al kent. Reken op een avond van een uur of twee. Met dit plan weet je bij elk moment wat de volgende stap is.
Stap 1: verzamel feiten over de ontvanger
Pak een los vel en schrijf alles op wat je over de persoon weet, zonder te filteren. Denk aan vaste gewoontes, favoriete uitspraken, eten, hobby's, dingen die altijd misgaan en dingen waar iemand trots op is. Streef naar minstens tien punten. Een gedicht met één grap voelt dun, een gedicht met vijf goed gekozen details voelt alsof de Sint echt heeft meegekeken.
Streep daarna de punten door die alleen jij begrijpt of die iemand kunnen kwetsen. Wat overblijft is je grondstof.
Stap 2: kies een toon
Bepaal vooraf of het gedicht vooral grappig, vooral lief of een mengeling wordt. Een mengeling werkt bijna altijd het best, bijvoorbeeld drie plagende strofen en een warme slotstrofe. Door de toon vooraf te kiezen voorkom je dat het gedicht halverwege van karakter verandert.
Stap 3: kies een rijmschema
Voor een eerste gedicht is gepaard rijm (AABB) de veilige keuze, omdat elke regel direct zijn rijmpartner krijgt. Wil je iets speelsers, probeer dan een ander schema. Wat de opties zijn en wanneer ze werken, staat in rijmschema's. Houd daarna die keuze vast voor het hele gedicht.
Stap 4: schrijf couplet voor couplet
Neem één feit en maak er twee regels van. Schrijf eerst de regel waarin het feit staat en zoek dan pas een rijmwoord. Het rijmwoord komt dus tweede, niet eerst. Als je geen rijm vindt, verander dan de eerste regel in plaats van een gekunsteld woord te forceren. Handig is het rijmwoordenboek, want het laat ook woorden zien waar je zelf niet aan denkt.
Een voorbeeld van twee couplets, gebouwd op het feit dat Lotte altijd te hard fietst en nooit haar bel gebruikt:
Lotte fietst altijd veel te snel, en vergeet vaak haar eigen bel. Daarom ligt hier een glimmend ding, met een bel aan de sleutelring.
Let op hoe elk couplet één gedachte bevat. Dat is de maat waar je naar zoekt. Eén idee per couplet, ongeveer acht lettergrepen per regel.
Stap 5: schaaf bij
Laat het gedicht een dag liggen als dat kan. Lees het daarna hardop, het liefst staand, alsof je het voordraagt. Waar je struikelt, moet je iets veranderen. Controleer ook deze punten:
- Staan er grappen in die alleen jij snapt? Leg ze uit in de regel zelf of schrap ze.
- Zijn er regels die veel langer zijn dan de rest? Kort ze in.
- Klinkt een zin als een zin die niemand ooit zou zeggen? Schrijf hem om naar gewone woordvolgorde.
- Is het gedicht langer dan vier minuten voorlezen? Laat dan een strofe vallen. Meestal is de zwakste strofe de beste kandidaat.
Stap 6: een afsluiting en een handtekening
Een goed gedicht heeft een slot waarin de toon even zachter wordt. Na het plagen mag er een regel komen waarin je zegt wat je echt waardeert. Dat is vaak het stuk dat mensen onthouden. Teken daarna af als de Sint en zijn Piet, de traditionele afzender van het gedicht. Dat geeft het geheel meteen de juiste sfeer.
Mijn paard wil verder, ik moet weg, dus dit is alles wat ik zeg. Sint en Piet
Een tijdschema dat werkt
Verdeel het werk over twee sessies. In de eerste verzamel je feiten en schrijf je een eerste versie, ook als die ruw is. In de tweede, liefst een dag later, schaaf je bij en maak je de nette versie. Wie alles in één keer probeert, blijft hangen bij de lastigste regel. Wie de nacht ertussen laat, vindt de oplossing vaak tijdens het tandenpoetsen.
In het schrijfatelier kun je al deze stappen in één scherm doorlopen, met de rijmhulp en de dichter naast je. Begin bij het schrijven en gebruik je lijst met feiten als vertrekpunt.