Rijmschema's voor je Sinterklaasgedicht
Een rijmschema is gewoon de volgorde waarin de eindklanken van je regels terugkomen. Je geeft elke klank een letter. Rijmen twee regels op elkaar, dan krijgen ze dezelfde letter. Meer is het niet. Toch verandert het schema flink hoe een gedicht klinkt, en hoe makkelijk het te schrijven is. Hier de drie schema's die je voor een Sinterklaasgedicht nodig hebt.
Gepaard rijm (AABB)
Regel 1 rijmt met regel 2, regel 3 met regel 4. Dit is het schema van bijna elk kindergedicht en van de meeste Sinterklaasgedichten. Het is makkelijk te schrijven, want elk rijmwoord heeft meteen zijn partner. En het is makkelijk te volgen, ook als je het hardop hoort voordragen in een rumoerige huiskamer.
Daan zit elke avond achter zijn spel, en de thee wordt koud, dat weet hij wel. Leg nu je controller even neer, de Sint leest je voor, voor één keer.
Gebruik gepaard rijm als je grappig wilt zijn. De pointe valt op de tweede regel van elk koppel, en dat is precies waar de luisteraar de tik van het rijm verwacht. Je kunt dus een grap opbouwen in regel 1 en laten landen in regel 2.
Gekruist rijm (ABAB)
Regel 1 rijmt met regel 3, regel 2 met regel 4. Het gedicht heeft meer beweging, want het rijm laat je even wachten. Dat past bij een rustiger, wat verhalend gedicht.
Roos heeft een tuin vol met bloemen, waar elke buur even blijft staan. Ze weet ze bij naam te noemen, maar moet zelf ook nog verder gaan.
Het lastige is dat je twee rijmklanken tegelijk open moet houden. Schrijf dus eerst de vier rijmwoorden op en bouw de regels eromheen. Je ziet dan meteen of beide paren beschikbaar zijn. In het rijmwoordenboek check je dat in een paar seconden.
Gekruist rijm werkt goed voor de warme slotstrofe van een gedicht, of voor een gedicht over iemand die je goed kent en waar je wat langer over wilt vertellen.
Omarmend rijm (ABBA)
Regel 1 en 4 rijmen, en daartussen rijmen regel 2 en 3. De rijmklank van de eerste regel wordt dus als het ware omarmd door de laatste. Dit schema is het meest sierlijk en geeft een strofe iets afgeronds.
Bram kookt voor de hele straat, met pannen, met pit en met vuur, maar vaak duurt het ruim een uur voordat er iets op tafel staat.
Omarmend rijm leent zich voor een kleine pointe. De middelste twee regels vormen een binnenkamertje, en de vierde regel klapt de strofe dicht. In het voorbeeld hierboven zit de pointe in regel 3: het duurt een uur. Regel 4 bevestigt het met een uitvallende zucht.
Het nadeel is dat dit schema bij langere gedichten wat gekunsteld klinkt. Gebruik het liever voor één of twee strofes in een gedicht, niet voor het hele gedicht.
Mengen mag, maar met een plan
Een gedicht hoeft niet bij één schema te blijven. Een veelgebruikte opzet is om de strofes met gepaard rijm te schrijven en de slotstrofe in een ander schema, zodat de overgang meteen laat horen dat het nu serieuzer of persoonlijker wordt. Wissel niet zomaar door elkaar heen, want de luisteraar verliest dan de verwachting waar het rijm gaat vallen.
Welk schema kies je?
- Je schrijft voor kinderen of voor een groep met veel lawaai: gepaard rijm.
- Je wilt vooral grappen laten landen: gepaard rijm.
- Je vertelt een kort verhaal over iemand: gekruist rijm.
- Je wilt een strofe afsluiten met een pointe: omarmend rijm.
- Je bent beginner of hebt weinig tijd: gepaard rijm.
Klank telt, spelling niet
Rijm gaat om wat je hoort. Het gaat om de laatste beklemtoonde klinker en alles wat daarna komt. Zo rijmt neer op keer, maar zacht en nacht rijmen ook zonder dat de spelling hetzelfde is. Let er ook op dat de klemtoon klopt. Fantasie en harmonie rijmen omdat ze allebei op de laatste lettergreep beklemtoond worden. Lees elk rijmpaar daarom hardop voor je het opschrijft.
Weet je welk schema je wilt gebruiken, ga dan naar het schrijfatelier. Daar kun je het schema vastzetten, en de rijmhulp denkt dan mee over woorden die in dat patroon passen.