Veelgemaakte fouten in Sinterklaasgedichten
De meeste Sinterklaasgedichten gaan niet mis door gebrek aan talent, maar door een paar terugkerende valkuilen. Het goede nieuws is dat je ze kunt herkennen, en dat de oplossing meestal klein is. Hieronder vijf fouten, elk met een slecht voorbeeld en een verbeterde versie.
1. Rijmdwang
Rijmdwang is wanneer het rijmwoord de inhoud bepaalt in plaats van andersom.
Jij hebt een grote tuin met gras, en daarom ligt er ook een das.
Waarom ligt er een das? Alleen omdat het rijmt. De luisteraar merkt dat, en de grap is weg. De oplossing is om de eerste regel aan te passen tot het rijm vanzelf bij de inhoud past:
Jouw gazon is de trots van de straat, elk sprietje weet precies waar het staat.
Nu draagt het rijmwoord echt iets bij. Vind je het rijm niet, kijk dan in het rijmwoordenboek en kies een ander eindwoord voor de eerste regel, niet voor de tweede.
2. Ongelijke regelengte
Een regel van vijf lettergrepen gevolgd door een regel van twintig laat de voorlezer struikelen. Het gedicht verliest zijn ritme en klinkt als gewone tekst met af en toe een rijmwoord.
Sanne helpt thuis, ze hoeft niet te vragen, en ze doet echt alles wat er maar gedaan moet worden, ook op doordeweekse dagen.
De tweede regel is bijna twee keer zo lang. Houd regels binnen een paar lettergrepen van elkaar:
Sanne helpt thuis, ze hoeft niet te vragen, ze doet het gewoon, op alle dagen.
Hoe je dat meet en voelt, leg je uit in metrum en ritme.
3. Gedwongen woordvolgorde
Om een rijmwoord achteraan te krijgen, draaien schrijvers zinnen om tot niemand zo praat. Een lichte omkering mag, maar als je de zin hardop leest en hij klinkt als Yoda, is hij te ver doorgeschoten.
Een kaas heeft Jos op de markt gekocht, en daarmee zijn tante hij bezocht.
Het "hij bezocht" aan het eind is alleen daar gezet voor het rijm. Schrijf de zin eerst in gewoon Nederlands en zoek dan een rijm dat bij die zin past:
Jos kocht op de markt een kaas van groot formaat, en bracht hem naar tante, al was het laat.
Dezelfde gebeurtenis, maar nu zou iemand het zo kunnen vertellen.
4. Te veel binnenpretjes
Een grap die alleen de schrijver en de ontvanger snappen, werkt niet als er anderen luisteren. Dan zit de rest van de kamer buiten het gedicht.
Denk aan de kip en dat ding in de hal, Jeroen weet het, het was weer een knal.
Voor wie er niet bij was, is dit onbegrijpelijk. Leg de grap in de regel zelf uit, in een kort beeld:
Jeroen nam ooit een kip mee naar kantoor, de balie schrok en de koffie ging door.
Nu snapt ook iemand die het verhaal nooit hoorde waarom het grappig is. Test het door iemand die niet bij het voorval was het gedicht te laten lezen. Lacht die persoon op de goede plek, dan werkt het. Bij een grote groep ben je hier extra streng in.
5. Te lang
Wat hardop wordt voorgelezen, is sneller te lang dan op papier. Wie alles erin wil, maakt een opsomming in plaats van een gedicht.
Nou Femke, wat kan ik nu eigenlijk over jou zeggen, als ik het allemaal netjes uit zou moeten leggen?
Dit komt nergens. Het is aanloop zonder inhoud. Begin liever met de pointe:
Femke is aardig en drinkt veel thee, dus de Sint heeft koekjes, drie of twee.
Streef naar maximaal vier minuten voorlezen. Dat is ongeveer vijf tot zes strofes van vier regels. Heb je meer, schrap dan de zwakste strofe. Meestal is dat de tweede.
Een snelle controle voor je het afdrukt
- Staat er een rijmwoord in dat niets met het onderwerp te maken heeft? Herschrijf de regel ervoor.
- Zijn er regels die duidelijk langer of korter zijn dan hun buren? Kort in of vul aan.
- Zegt een zin iets wat je nooit in gewone taal zou zeggen? Zet de woorden in normale volgorde.
- Zou iemand die er niet bij was elke grap snappen? Zo niet, voeg een halve regel uitleg toe of schrap hem.
- Duurt het voorlezen langer dan vier minuten? Haal de zwakste strofe eruit.
Lees het gedicht na deze controle nog één keer hardop en geef het aan iemand anders. Een verse lezer ziet meteen wat jij na een uur schrijven niet meer ziet. Werk de fouten weg in het schrijfatelier.